Wet DBA: Alles Wat Je Moet Weten
De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is voor veel ZZP'ers een bron van onzekerheid. In deze gids leggen we uit wat de wet inhoudt, wanneer je risico loopt, en hoe je jezelf beschermt.
Let op: handhaving is verscherpt
Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Het is belangrijker dan ooit om je situatie goed te beoordelen.
Wat is de Wet DBA?
De Wet DBA verving in 2016 de oude VAR-verklaring. Het doel van de wet is om te voorkomen dat mensen als zelfstandige werken, terwijl er eigenlijk sprake is van een arbeidsrelatie (een "verkapt dienstverband"). Dit wordt ook wel schijnzelfstandigheid genoemd.
Als de Belastingdienst concludeert dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan dat grote gevolgen hebben — zowel voor jou als voor je opdrachtgever.
De drie criteria: gezag, arbeid en loon
De Belastingdienst beoordeelt of er sprake is van een arbeidsrelatie op basis van drie criteria:
1. Gezagsverhouding
Dit is het belangrijkste criterium. Is er sprake van "gezag"? Oftewel: bepaalt de opdrachtgever hoe je je werk uitvoert?
- Werktijden: Bepaal je zelf wanneer je werkt, of schrijft de opdrachtgever je tijden voor?
- Werkwijze: Ben je vrij in hoe je het werk uitvoert, of moet je bepaalde procedures volgen?
- Leiding: Geeft de opdrachtgever je instructies, of werk je zelfstandig?
- Inbedding: Ben je onderdeel van de organisatie, of werk je als externe?
2. Persoonlijke arbeid
Moet je het werk persoonlijk uitvoeren, of mag je je laten vervangen? Als je je niet kunt laten vervangen, wijst dit meer op een arbeidsrelatie.
3. Loon
Is er sprake van een vergoeding voor het werk? Dit is bijna altijd het geval en weegt minder zwaar dan de andere twee criteria.
Wanneer loop je risico?
Je loopt meer risico als:
- Je maar één opdrachtgever hebt
- Je op locatie bij de opdrachtgever werkt
- Je dezelfde werkzaamheden doet als werknemers van de opdrachtgever
- De opdrachtgever je werktijden bepaalt
- Je je niet mag laten vervangen
- Het contract langdurig is (langer dan 6-12 maanden)
Zelftest beschikbaar
Op de website van de Belastingdienst kun je de "Webmodule beoordeling arbeidsrelatie" invullen. Dit geeft een indicatie of jouw werkrelatie als zelfstandig wordt beschouwd.
Modelovereenkomsten
Een modelovereenkomst is een contract tussen jou en je opdrachtgever dat beschrijft hoe jullie samenwerken. Door een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst te gebruiken, verklein je het risico op schijnzelfstandigheid.
Er zijn verschillende soorten modelovereenkomsten:
- Algemene modelovereenkomsten — geschikt voor de meeste situaties
- Branche-specifieke modelovereenkomsten — voor specifieke sectoren (bouw, zorg, IT)
- Individuele modelovereenkomsten — op maat gemaakt voor jouw situatie
Een overeenkomst is geen garantie
De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke situatie, niet alleen naar wat er op papier staat. Als je in de praktijk anders werkt dan in de overeenkomst staat, biedt het contract geen bescherming.
Gevolgen van schijnzelfstandigheid
Voor de opdrachtgever
- Naheffing loonbelasting en premies werknemersverzekeringen
- Mogelijk een boete
- Verplichting om een arbeidsovereenkomst aan te bieden
Voor jou als ZZP'er
- Verlies van ondernemersfaciliteiten (zelfstandigenaftrek, startersaftrek)
- Mogelijke naheffing inkomstenbelasting
- Mogelijk recht op een arbeidsovereenkomst bij je opdrachtgever
Hoe blijf je compliant?
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers — dit is het sterkste bewijs van zelfstandigheid
- Werk met een modelovereenkomst — gebruik een goedgekeurd model
- Bepaal zelf hoe je werkt — vermijd situaties waarin de opdrachtgever je aanstuurt
- Investeer in je bedrijf — eigen website, visitekaartjes, gereedschap
- Loop ondernemersrisico — factureer per project, niet per uur
- Zorg voor een eigen werkplek — werk niet uitsluitend op locatie bij je opdrachtgever
Praktische tip
Bewaar bewijs van je zelfstandigheid: een eigen website, facturen aan meerdere klanten, eigen gereedschap/software, en een eigen werkplek. Dit helpt bij een eventuele controle.
Klaar om te beginnen?
Maak een gratis account aan en krijg een persoonlijk stappenplan op basis van jouw situatie.
Start gratis